Cukry i słodziki to surowce wykorzystywane w produkcji żywności i napojów w celu nadawania słodkiego smaku oraz uzyskania określonych właściwości technologicznych. W tej kategorii znajdują się tradycyjne cukry spożywcze, poliole oraz intensywne substancje słodzące przeznaczone do odpowiednich zastosowań w przemyśle spożywczym.
Dobór substancji słodzącej powinien uwzględniać rodzaj produktu, oczekiwany poziom słodyczy, wartość energetyczną, profil smakowy, rozpuszczalność, stabilność podczas przetwarzania oraz wpływ na teksturę i trwałość. Szczególne znaczenie ma rozróżnienie cukrów, polioli i intensywnych słodzików, ponieważ nie pełnią one identycznych funkcji technologicznych.
W przemyśle spożywczym stosuje się między innymi sacharozę, glukozę i fruktozę oraz odpowiednie syropy cukrowe. Surowce te nadają produktom słodki smak, a w zależności od receptury mogą również wpływać na konsystencję, objętość, aktywność wody, barwę i przebieg procesów technologicznych.
Sacharoza znajduje zastosowanie w wielu wyrobach cukierniczych, napojach i przetworach. Glukoza i syropy glukozowe mogą wpływać na teksturę, krystalizację i właściwości produktów. Fruktoza charakteryzuje się innym profilem słodyczy niż sacharoza, dlatego jej zastosowanie wymaga odpowiedniego dostosowania receptury.
Poliole są grupą substancji słodzących, które w wybranych produktach mogą pełnić także funkcje technologiczne. Sorbitol E420 jest stosowany jako substancja słodząca, humektant oraz składnik wpływający na teksturę i wilgotność odpowiednich wyrobów. Dostępny jest między innymi w postaci proszku, a na rynku występują również roztwory sorbitolu.
Do polioli zalicza się także ksylitol E967, maltitol E965 i erytrytol E968. Poszczególne związki różnią się intensywnością słodyczy, rozpuszczalnością, wartością energetyczną oraz wpływem na właściwości produktu. Nie należy traktować ich jako zamienników sacharozy w każdej recepturze bez oceny technologicznej i prawnej.
Intensywne substancje słodzące pozwalają uzyskać słodki smak przy znacznie mniejszej ilości surowca niż w przypadku sacharozy. Do tej grupy należą między innymi acesulfam K E950, aspartam E951, cyklaminian sodu E952, sacharyna E954, sukraloza E955 i odpowiednie glikozydy stewiolowe z grupy E960.
Dobór intensywnego słodzika zależy od rodzaju żywności, warunków przetwarzania, wymaganego profilu smakowego i dopuszczalnego poziomu stosowania. W niektórych recepturach łączy się różne substancje słodzące w celu uzyskania odpowiedniego smaku. Każde zastosowanie powinno jednak odpowiadać wymaganiom prawnym dla danej kategorii produktu.
Substancje słodzące różnią się odpornością na temperaturę, pH i warunki przechowywania. Niektóre nadają się do procesów wymagających obróbki cieplnej, natomiast inne mogą wymagać ograniczenia temperatury lub czasu przetwarzania. Szczególną uwagę należy zwrócić na stabilność aspartamu w wybranych warunkach technologicznych.
Podczas zastępowania cukru intensywnymi słodzikami trzeba uwzględnić także utratę masy i funkcji technologicznych sacharozy. W odpowiednich recepturach konieczne może być zastosowanie dodatkowych składników wpływających na objętość, strukturę, lepkość lub wilgotność produktu.
Cukry i słodziki znajdują zastosowanie w produkcji napojów, wyrobów cukierniczych, deserów, gum do żucia, nadzień, przetworów owocowych oraz wybranych produktów o zmniejszonej wartości energetycznej lub bez dodatku cukru. Zakres dopuszczonego stosowania zależy od rodzaju surowca i konkretnej kategorii żywności.
W przypadku substancji słodzących będących dodatkami do żywności należy sprawdzić odpowiednie przepisy dotyczące ich stosowania i znakowania. Produkty zawierające poliole lub aspartam mogą wymagać dodatkowych informacji ostrzegawczych. Nie należy automatycznie utożsamiać określeń bez dodatku cukru, bez cukrów i o obniżonej wartości energetycznej.