Produkcja napojów i soków obejmuje wytwarzanie soków owocowych i warzywnych, nektarów, napojów gazowanych i niegazowanych, lemoniad, napojów funkcjonalnych, energetycznych, izotonicznych oraz innych produktów na bazie wody i surowców spożywczych. W tej kategorii znajdują się surowce i dodatki wykorzystywane w recepturach napojów, a także produkty chemiczne stosowane w procesach pomocniczych, myciu instalacji i utrzymaniu higieny produkcji.
Dobór surowców do produkcji napojów powinien uwzględniać rodzaj produktu, recepturę, wymagania jakościowe, stabilność fizykochemiczną, profil smakowy, pH, warunki utrwalania, trwałość oraz obowiązujące przepisy dotyczące dodatków do żywności. Szczególne znaczenie ma odróżnienie surowców jakości spożywczej od produktów technicznych oraz środków przeznaczonych wyłącznie do mycia urządzeń.
Surowce i dodatki do produkcji napojów i soków
W produkcji napojów stosuje się między innymi regulatory kwasowości, przeciwutleniacze, stabilizatory, substancje słodzące oraz, w dopuszczonych zastosowaniach, konserwanty. Kwas cytrynowy E330, kwas jabłkowy E296 i kwas fosforowy E338 mogą służyć do kształtowania kwasowości oraz profilu smakowego odpowiednich receptur. Cytrynian sodu E331 wspiera regulację i stabilizację pH, natomiast kwas askorbinowy E300 jest wykorzystywany jako przeciwutleniacz.
W wybranych napojach stosuje się również stabilizatory, takie jak guma ksantanowa E415, oraz substancje konserwujące, w tym benzoesan sodu E211 i sorbinian potasu E202. Ich zastosowanie zależy jednak od kategorii produktu, dopuszczalnych poziomów użycia i wymagań dotyczących znakowania. Nie należy automatycznie traktować tych składników jako odpowiednich dla soków 100%, nektarów i wszystkich napojów.
Regulacja kwasowości, stabilność i jakość napojów
Kwasowość wpływa na smak, trwałość i stabilność wielu napojów. Dobór kwasów spożywczych i regulatorów pH powinien uwzględniać naturalną kwasowość surowców, rodzaj napoju, właściwości pozostałych składników oraz technologię produkcji. W napojach owocowych istotne są również ochrona barwy, ograniczanie utleniania i stabilność zawiesin.
Stosowanie przeciwutleniaczy i stabilizatorów wymaga oceny ich funkcji w konkretnej recepturze. W przypadku soków owocowych i innych produktów o szczególnych wymaganiach prawnych konieczne jest dodatkowo sprawdzenie, czy dany składnik i jego zastosowanie są dozwolone dla odpowiedniej kategorii produktu.
Mycie instalacji i higiena produkcji napojów
W zakładach produkujących napoje i soki istotnym elementem procesu jest mycie zbiorników, mieszalników, rurociągów, wymienników ciepła, rozlewni oraz instalacji dozujących. Do procesów CIP wykorzystuje się odpowiednio dobrane środki alkaliczne i kwaśne, które pomagają usuwać zabrudzenia organiczne oraz osady mineralne.
Ług sodowy i soda kaustyczna mogą być wykorzystywane jako surowce do przygotowania alkalicznych roztworów myjących, natomiast wybrane kwasy stosuje się do usuwania osadów mineralnych. Procesy dezynfekcji wymagają odpowiednich produktów, procedur oraz potwierdzenia ich zgodności z przeznaczeniem. Chemia do mycia i dezynfekcji nie jest składnikiem gotowego napoju.
Jak dobrać produkty do produkcji napojów i soków?
- określ rodzaj produktu: sok 100%, nektar, napój owocowy, gazowany, funkcjonalny, izotoniczny lub lemoniada,
- ustal funkcję surowca: regulacja kwasowości, stabilizacja, ochrona przed utlenianiem, słodzenie lub konserwacja,
- sprawdź jakość spożywczą, specyfikację, czystość, identyfikowalność partii i dokumentację produktu,
- zweryfikuj dopuszczalność dodatku oraz jego poziom stosowania dla konkretnej kategorii napoju,
- dobierz osobno środki do mycia CIP, dezynfekcji i uzdatniania wody technologicznej,
- sprawdź SDS/TDS, COA, wymagania dotyczące kontaktu z żywnością, CLP, ADR i warunki przechowywania.