Surfaktanty, czyli środki powierzchniowo czynne, są
surowcami wykorzystywanymi do obniżania napięcia
powierzchniowego i międzyfazowego w formulacjach.
Mogą pełnić funkcje myjące, zwilżające, emulgujące,
dyspergujące, pianotwórcze, niskopienne,
odtłuszczające lub antystatyczne.
Podstawowym kryterium klasyfikacji surfaktantów jest
charakter jonowy części hydrofilowej. Na tej podstawie
wyróżnia się surfaktanty niejonowe, anionowe,
kationowe i amfoteryczne. Poszczególne grupy różnią się
kompatybilnością, piennością, odpornością na elektrolity,
pH i twardą wodę oraz zakresem zastosowań.
Surfaktanty niejonowe
Do surfaktantów niejonowych należą między innymi
etoksylowane i alkoksylowane alkohole tłuszczowe.
Są szeroko wykorzystywane w detergentach, środkach
czyszczących, odtłuszczających, emulgatorach,
formulacjach tekstylnych, agrochemicznych
i przemysłowych. Przy ich doborze szczególnie istotne
mogą być HLB, punkt zmętnienia i profil pienności.
Surfaktanty anionowe
Surfaktanty anionowe obejmują między innymi
alkilosiarczany, alkiloeterosiarczany,
sulfobursztyniany i sulfoniany. Produkty takie jak
SLS czy SLES charakteryzują się dobrymi właściwościami
myjącymi i pianotwórczymi i są stosowane w detergentach,
chemii gospodarczej oraz odpowiednich formulacjach
kosmetycznych i przemysłowych.
Surfaktanty amfoteryczne
Surfaktanty amfoteryczne, w tym betainy takie jak
Cocamidopropyl Betaine, są często stosowane razem
z anionowymi środkami powierzchniowo czynnymi.
Mogą poprawiać stabilność piany, reologię i łagodność
odpowiednich formulacji myjących.
Surfaktanty kationowe
Surfaktanty kationowe obejmują między innymi
specjalistyczne aminy i ich pochodne. Mogą być
stosowane jako środki antystatyczne, emulgatory,
dodatki procesowe lub składniki innych formulacji.
Właściwości należy każdorazowo oceniać na podstawie
dokumentacji konkretnego produktu.
Surfaktanty wysokopienne i niskopienne
W detergentach do mycia ręcznego często pożądana jest
wysoka i stabilna piana, natomiast w zmywarkach,
myciu maszynowym i wielu procesach przemysłowych
wymagane są surfaktanty o obniżonej pienności.
Profil pienienia powinien być jednym z podstawowych
kryteriów doboru produktu.
HLB i punkt zmętnienia
W przypadku wielu surfaktantów niejonowych istotnymi
parametrami są wartość HLB oraz punkt zmętnienia.
Pomagają one ocenić między innymi charakter
hydrofilowo-lipofilowy surfaktantu oraz jego zachowanie
w określonej temperaturze i formulacji.
Jak dobrać surfaktant?
- określ wymagany charakter jonowy produktu,
- ustal funkcję: detergencja, zwilżanie, emulgowanie, dyspergowanie lub pienienie,
- sprawdź zawartość substancji aktywnej,
- dla niejonowych surfaktantów zweryfikuj HLB i punkt zmętnienia,
- określ wymagany profil pienności,
- sprawdź odporność na pH, elektrolity, twardą wodę i temperaturę,
- zweryfikuj kompatybilność z pozostałymi składnikami formulacji,
- sprawdź ograniczenia REACH dla konkretnych rodzin surfaktantów,
- dla detergentów zweryfikuj wymagania dotyczące biodegradowalności,
- sprawdź aktualne TDS, SDS, CLP i ADR konkretnego SKU.