Surowce kosmetyczne to składniki wykorzystywane do formulowania kosmetyków myjących, pielęgnacyjnych, higienicznych i specjalistycznych. W zależności od budowy i funkcji mogą działać między innymi jako surfaktanty, emulgatory, solubilizatory, emolienty, humektanty, modyfikatory reologii, chelatory lub składniki aktywne.
Dobór surowca kosmetycznego powinien opierać się nie tylko na nazwie handlowej, ale także na aktualnej nazwie INCI, składzie produktu handlowego, zawartości substancji aktywnej, właściwościach fizykochemicznych, przeznaczeniu formulacyjnym oraz wymaganiach prawnych dotyczących produktu końcowego.
Surfaktanty odpowiadają między innymi za mycie, zwilżanie, pianotwórczość, emulgowanie i stabilizację formulacji. W kosmetykach stosuje się surfaktanty anionowe, amfoteryczne, niejonowe oraz, w odpowiednich zastosowaniach, kationowe. Istotne są ich charakter jonowy, zawartość substancji aktywnej, kompatybilność oraz wpływ na właściwości gotowej formulacji.
Emulgatory pomagają tworzyć i stabilizować układy zawierające fazę wodną i olejową, natomiast solubilizatory ułatwiają wprowadzanie niewielkich ilości substancji hydrofobowych, takich jak kompozycje zapachowe lub olejki, do układów wodnych. Przy ich doborze warto uwzględnić między innymi HLB, typ emulsji oraz kompatybilność z pozostałymi składnikami.
Emolienty wpływają na odczucie produktu na skórze i włosach, mogą ograniczać efekt wysuszający układów myjących oraz wspomagać uzyskanie odpowiedniej miękkości i gładkości. Funkcja konkretnego surowca powinna wynikać z jego dokumentacji i warunków zastosowania w recepturze.
Humektanty są stosowane w formulacjach w celu wiązania wody i modyfikowania właściwości produktu. Do grupy surowców wykorzystywanych w takich zastosowaniach należą między innymi odpowiednie glikole, gliceryna i wybrane glikole polietylenowe. Należy jednak stosować grade odpowiedni dla branży kosmetycznej.
Lepkość kosmetyku może być regulowana przez polimery, alkohole tłuszczowe, elektrolity lub składniki tworzące mieszane układy micelarne z surfaktantami. Właściwy sposób zagęszczania zależy od całej receptury, pH i rodzaju użytych związków powierzchniowo czynnych.
Środki chelatujące wiążą jony metali i mogą poprawiać stabilność formulacji oraz wspomagać działanie systemu konserwującego. Nie oznacza to jednak, że każdy chelator jest konserwantem. Substancja stosowana w produkcie kosmetycznym jako konserwant musi spełniać wymagania właściwe dla tej funkcji.
Aktualna nazwa INCI jest podstawowym elementem identyfikacji składnika kosmetycznego, ale samo występowanie substancji w bazie lub słowniku INCI nie oznacza automatycznie, że można ją stosować bez ograniczeń w kosmetyku. Należy sprawdzić aktualne wymagania prawne i dokumentację konkretnego produktu handlowego.
Formulacje rinse-off i leave-on różnią się czasem kontaktu ze skórą lub włosami, dlatego nie wszystkie składniki i poziomy stosowania są automatycznie odpowiednie dla obu grup. Pole „rinse-off / leave-on” powinno być jednym z podstawowych parametrów w katalogu surowców kosmetycznych.